മഹാരാഷ്ട്രയുടെ വരണ്ട ഭൂപ്രകൃതിയില് മുന് ഐആര്എസ് ഓഫീസര് ഉജ്ജ്വ കുമാര് ചവാന് ഒരു പരിവര്ത്തനാത്മക ജലസംരക്ഷണ പദ്ധതിക്ക് തുടക്കമിട്ടു. അത് 204 ഗ്രാമങ്ങളുടെ വരള്ച്ചയ്ക്ക് പരിഹാരമായി. വരള്ച്ചയെ നേരിടാന് പ്രചോദനം ഉള്ക്കൊണ്ട് ഉജ്ജ്വ കുമാര് ചവാന് ജലസംഭരണികളും ചെക്ക് ഡാമുകളും നിര്മ്മിച്ചു, 204 ഗ്രാമങ്ങളില് ജലസംഭരണിയുടെ ശേഷി വര്ധിപ്പിച്ചു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ ശ്രമങ്ങള് കര്ഷകരുടെ വരുമാനം വര്ധിപ്പിച്ചു, നദികളെ പുനരുജ്ജീവിപ്പിച്ചു, സമൂഹത്തിന്റെ പ്രതിരോധശേഷി വളര്ത്തി. കൂട്ടായ പ്രവര്ത്തനത്തിന്റെ ശക്തി പ്രകടമാക്കുന്നതായിരുന്നു ഈ പദ്ധതി.
ഒരു തുള്ളി മഴയ്ക്ക് വേണ്ടി മാത്രം ദാഹിക്കുന്ന മഹാരാഷ്ട്രയിലെ സൂര്യപ്രകാശം കൊണ്ട് മാത്രം നനഞ്ഞുകുതിര്ന്ന ഭൂപ്രകൃതിയില് വരള്ച്ച ഒരു നിരന്തര സന്ദര്ശകനായിരുന്നു. അതിന്റെ അനന്തരഫലങ്ങള് അവിടുത്തെ ഗ്രാമത്തിന് വളരെ പരിചിതമാണ് – വരണ്ട വയലുകള്, വിളകള് നശിച്ചു പാടം, വളരെയധികം കര്ഷകര്ക്ക് മറ്റൊന്നും ചിന്തിക്കാന് പോലും കഴിയാത്ത വിധത്തില് സ്വന്തം ജീവന് എടുക്കേണ്ടി വരുന്ന അതി ഭീകരമായ സ്ഥിതിവിശേഷം.
മറാത്ത്വാഡയിലെയും ഖണ്ഡേഷിലെയും കര്ഷകര് വര്ഷം തോറും അതിന്റെ ആഘാതം ഏറ്റുവാങ്ങിയപ്പോള് 2016 ല് ഇവിടെ ഒരു ഇരുണ്ട കഥ കൂടി അരങ്ങേറി. വരള്ച്ച വീണ്ടും സംസ്ഥാനത്തെ പിടികൂടി, കാര്ഷിക സമൂഹങ്ങളെ അതിശക്തമായി ബാധിച്ചു. കര്ഷകര് തങ്ങളുടെ വയലുകള് മാത്രമല്ല, സ്വപ്നങ്ങളും വരണ്ടുണങ്ങുന്നത് കണ്ടു.
മഴയുടെ അഭാവത്തില് പ്രതിധ്വനിക്കുന്ന ശബ്ദങ്ങള്ക്കിടയില് വടക്കന് മഹാരാഷ്ട്രയിലെ ഒരു കര്ഷകന്റെ ആത്മഹത്യ ഒരു ഐആര്എസ് ഉദ്യോഗസ്ഥനായ ഉജ്ജ്വ കുമാര് ചവാന്റെ ചെവിയിലെത്തുകയും വ്യക്തിപരമായി തന്നെ അതയാളെ മനസ്താപത്തിലാക്കുകയും ചെയ്തു. ഈ ദുരന്തവും സ്വന്തം നാട്ടില് നിന്നുള്ള കൂട്ടായ നിലവിളികളും കണ്ട് അദ്ദേഹം അടിയന്തരമായി പ്രവര്ത്തിക്കാന് സന്നദ്ധനായി ഇറങ്ങി.
ഇന്ത്യന് റവന്യൂ സര്വീസിലെ വിജയകരമായ ഒരു കരിയറിനും ഭാവിയിലെ പ്രതീക്ഷകള് നിറഞ്ഞ ജീവിതത്തിനും ഇടയില്, വരള്ച്ച ബാധിച്ച തന്റെ ജന്മനാടിന്റെ നിശബ്ദ അപേക്ഷ അദ്ദേഹത്തിന് അവഗണിക്കാന് കഴിയാത്ത ഒന്നായിരുന്നു. ഈ സമയത്ത് തന്റെ ഗ്രാമം സന്ദര്ശിച്ചപ്പോള് ജലസംരക്ഷണത്തിന്റെ ശക്തി ഉപയോഗിച്ച് ജീവിതങ്ങളെ മാറ്റിമറിക്കുന്ന ഒരു സംരംഭത്തിന് നേതൃത്വം നല്കാന് അദ്ദേഹം തീരുമാനിച്ചു.
വരള്ച്ച ബാധിച്ച തന്റെ ഗ്രാമത്തിന്റെ ഗതി മാറ്റുക എന്ന ദര്ശനത്തോടെ ഉജ്ജ്വ വലിയ പ്രതീക്ഷയോടെ ഒരു ജലസംരക്ഷണ പദ്ധതി ആരംഭിച്ചു. 10 കോടി ലിറ്റര് വെള്ളം സംഭരിക്കാന് കഴിയുന്ന ഒരു റിസര്വോയര് നിര്മ്മിക്കുക എന്നതായിരുന്നു അദ്ദേഹത്തിന്റെ പദ്ധതി. എന്നാല് ഒരു അടിസ്ഥാന മാതൃകയായി തുടങ്ങിയത് ഉടന് തന്നെ പ്രതീക്ഷകള്ക്കപ്പുറം പൂവണിഞ്ഞുവെന്നതാണ് സത്യം. ഈ സംരംഭം 14 കോടി ലിറ്റര് വെള്ളം ശേഖരിക്കാന് കഴിയുന്ന ജലസംഭരണിയായി. ഗ്രാമത്തിന്റെ തരിശുഭൂമിയിലേക്ക് പ്രതീക്ഷയും ഉന്മേഷവും പകര്ന്നു ഈ ജലസംഭരണി. ഈ പരിശ്രമത്തിന്റെ വിജയം ഒരു പ്രസ്ഥാനത്തിന് തുടക്കമിട്ടു, അയല് ഗ്രാമങ്ങള് ഈ മേഖലയിലേക്ക് കടന്നുവരാനും ജലസംരക്ഷണ ശ്രമങ്ങളുടെ ശൃംഖല വ്യാപിപ്പിക്കാനും ഈ സംഭരണി പ്രചോദനം നല്കി.
ഇത് വെറുമൊരു വ്യക്തിപരമായ വിജയമായിരുന്നില്ല. ”ആദ്യമായി, കൂട്ടായ വിജയത്തിന്റെ സന്തോഷം ഞാന് അനുഭവിച്ചു എന്നാണ് ഉജ്ജ്വ പറഞ്ഞത്. 2018 ആയപ്പോഴേക്കും, അദ്ദേഹത്തിന്റെ പ്രവര്ത്തനം ആറ് ഗ്രാമങ്ങളിലേക്ക് കൂടി വ്യാപിപ്പിച്ചു, സമൂഹം ഒന്നിച്ച് നയിക്കുന്ന ഒരു ശ്രമം 60-ലധികം ചെറിയ ചെക്ക് ഡാമുകള് നിര്മ്മിച്ചു. ഇതുണ്ടാക്കിയ ”പരിവര്ത്തനം അത്ഭുതകരമായിരുന്നു. 2018 ജൂലൈ ആയപ്പോഴേക്കും എല്ലാ ജലസംഭരണികളും നിറഞ്ഞുവെന്നും ഉജ്ജ്വ പറയുന്നു.
2019 ആയപ്പോഴേക്കും, ഉജ്ജ്വ ഈ സംരംഭം കൂടുതല് വികസിപ്പിച്ചപ്പോള്, ‘പഞ്ച് പാട്ടീല്’ എന്നറിയപ്പെടുന്ന ഒരു സമര്പ്പിത സന്നദ്ധപ്രവര്ത്തക സംഘത്തെയും അദ്ദേഹം ഉണ്ടാക്കിയെടുത്തു. വ്യക്തിപരമായ നേതൃത്വത്തിന്റെയും പങ്കിട്ട കാഴ്ചപ്പാടിന്റെയും അടിസ്ഥാനത്തില് ഈ സന്നദ്ധപ്രവര്ത്തകര് മാനുഷിക ബന്ധങ്ങള് സ്ഥാപിക്കുന്നതിലൂടെ കര്ഷകര്ക്കിടയില് സ്വാശ്രയത്വം വളര്ത്തുകയാണ് ചെയ്തത്. വിജയത്തെ വികേന്ദ്രീകരിക്കുന്ന ഒരു മാതൃകയാണിത്, അവരുടെ ജലസ്രോതസ്സുകള് കൈകാര്യം ചെയ്യുന്നതിനും പരിപാലിക്കുന്നതിനുമുള്ള ഗ്രാമീണരുടെ ആന്തരിക പ്രചോദനത്തെ വളര്ത്തിയെടുക്കുകയാണ് ഇവര് ചെയ്തത്. സമാന ചിന്താഗതിക്കാരായ കര്ഷകര്, അധ്യാപകര്, സര്ക്കാര് ഉദ്യോഗസ്ഥര് എന്നിവരടങ്ങുന്ന ഈ സംഘം വാരാന്ത്യങ്ങളില് അക്ഷീണം പ്രയത്നിച്ചു. കാലക്രമേണ പദ്ധതി നിലനിര്ത്തുന്നതിനായി അവരുടെ കൂട്ടായ മനോഭാവത്തെ വളര്ത്തിയെടുത്തു.
